اربعین حسینی؛ دیپلماسی تمدنی یا میدان جنگ شناختی؟
متن رویداد
در آستانه ایام اربعین حسینی، بار دیگر موجی از اقدامات رسانه‌ای، سیاسی و تبلیغاتی برای تضعیف و تحریف این رخداد بزرگ دینی در منطقه فعال شده است. همزمان با گسترش مشارکت میلیونی زائران از کشورهای مختلف در راهپیمایی اربعین، برخی نهادهای مدنی در عراق، که تحت عنوان فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی شناخته می‌شوند، متهم به اجرای مأموریت‌های براندازانه علیه فرهنگ اربعین شده‌اند.
منبع موثق
شیخ اکرم الکعبی، دبیرکل جنبش نجباء عراق، اخیراً در گفت‌وگویی رسمی اعلام کرده است که بیش از ۲۰۰ نهاد غیردولتی در عراق با هدایت مالی و اطلاعاتی سفارت آمریکا، مأمور مقابله با راهپیمایی اربعین و تضعیف ارزش‌های آن هستند. این ادعا بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های محور مقاومت داشته و از سوی برخی نهادهای مستقل عراقی نیز تلویحاً تأیید شده است.
پیشینه موضوع
از سال‌های ابتدایی شکل‌گیری راهپیمایی میلیونی اربعین پس از سقوط رژیم صدام، این حرکت عظیم مردمی به‌تدریج به یک الگوی عملیاتی در دیپلماسی عمومی جهان اسلام تبدیل شده است. با افزایش کمّی و کیفی مشارکت در این حرکت، دستگاه‌های اطلاعاتی و رسانه‌ای قدرت‌های سلطه‌طلب، تلاش کرده‌اند از طریق تولید محتواهای تحریف‌شده، القای خرافه‌گرایی، ایجاد تفرقه مذهبی و القای ناکارآمدی، اربعین را بی‌اثر یا منحرف کنند. گزارش‌های متعددی در سال‌های اخیر به تلاش برای نفوذ در موکب‌ها، راه‌اندازی جریان‌های روشنفکری ضدشعائری، و تأثیرگذاری بر افکار عمومی از طریق شبکه‌های اجتماعی اشاره داشته‌اند.
تحلیل‌های دیگران
برخی تحلیل‌گران غربی، اربعین را نمونه‌ای از «بسیج اجتماعی غیرقابل کنترل» می‌دانند که می‌تواند توازن قدرت فرهنگی در منطقه را بر هم بزند. در مقابل، برخی جریان‌های داخلی با رویکردی سکولار، نقدهای خود را متوجه هزینه‌ها و ساختار اجرایی مراسم کرده‌اند. در نقطه مقابل، تحلیل‌گران جریان مقاومت بر این باورند که اربعین یک کنش راهبردی برای احیای هویت تمدنی امت اسلامی است و مقابله با آن بخشی از جنگ شناختی علیه جهان اسلام محسوب می‌شود.
تحلیل راهبردی (دیدگاه نویسنده)
اربعین را نمی‌توان صرفاً یک رویداد مذهبی یا فرهنگی تلقی کرد بلکه باید آن را به‌مثابه یک سرمایه راهبردی برای بازتعریف دیپلماسی مردمی، بازسازی هویت اسلامی و تقویت قدرت نرم امت اسلامی ارزیابی کرد. اقدامات دشمنان در قالب جنگ رسانه‌ای، شبکه‌سازی نهادهای پوششی، و تولید روایت‌های بدیل، دقیقاً نشان می‌دهد که راهپیمایی اربعین به یک میدان نبرد ترکیبی شناختی تبدیل شده است. در این میدان، تنها ایمان فردی کافی نیست بلکه هوشیاری ساختاری، ابتکار رسانه‌ای و مقابله فعال اطلاعاتی ضروری است.
پیشنهادهای راهبردی و عملیاتی
۱. ایجاد قرارگاه دیپلماسی فرهنگی اربعین با مشارکت نهادهای حوزوی، دانشگاهی و رسانه‌ای
۲. رصد فعال نهادهای معارض فرهنگی در عراق با بهره‌گیری از همکاری اطلاعاتی میان ایران و گروه‌های مقاومت
۳. تولید مستندات راهبردی و محتوای تبیینی در عرصه بین‌الملل به زبان‌های مختلف برای انتقال پیام اربعین
۴. حمایت از شبکه‌های مجازی بومی برای روایت‌گری بومی، مردمی و الهام‌بخش از حماسه اربعین
5. تربیت نخبگان رسانه‌ای بین‌المللی در قالب اردوهای رسانه‌ای و آموزشی اربعین جهت مقابله با جنگ روانی دشمن
جمع‌بندی راهبردی
اربعین به‌مثابه یک کنش تمدنی، امروز بیش از هر زمان دیگر در معرض جنگ ادراکی قرار گرفته است. اگر ساختارهای فرهنگی و رسانه‌ای نظام و امت اسلامی نتوانند در برابر این جنگ نامرئی، هوشمند و پیوسته، دست به اقدام ترکیبی و هماهنگ بزنند، بخش مهمی از سرمایه راهبردی امت اسلامی در معرض فرسایش خواهد بود.
در نقطه مقابل، اگر اربعین به‌مثابه یک جبهه دیپلماسی مردمی و مقاومت فرهنگی نهادینه شود، می‌تواند نه‌تنها توطئه‌ها را خنثی کند، بلکه الگویی عملی برای تمدن‌سازی اسلامی در برابر نظم سلطه جهانی ارائه دهد.