آمریکا و اسرائیل؛ تلاش برای تولید فضای جدید(بخش دوم)
در یادداشت قبلی راجع به شیوه تولید و نقش آن در تولید فضا صحبت کردیم. در یادداشت اخیر به بررسی دومین مقوله در تولید فضا تحت عنوان قدرت نهادی در تولید فضا میپردازیم. یکی از مولفههای مهم در سازماندهی سیاسی فضا قدرت نهادی میباشد.
قدرت نهادی بعد مهمی از تولید قدرت محسوب میشود و آن به این معناست که میدان سیاست برای اعمال قدرت خود، نهادها و سازمانها را به کار میگیرند و سازمانها با ابزار حقوقی و قانونی باید و نبایدهای را برای دولتها در سطح بینالمللی و شهروندان در سطح ملی و فروملی اعمال میکنند. به نحوی که تخطی از این بایدها و نبایدها با محدوديتهای خاصی همراه میباشد.
سیاست بهعنوان یک میدان مهم فضاساز در مقیاسهای جغرافیایی از نظام جهانی تا حکومت محلی تلاش میکند تا از طریق قدرت نهادی دست به سازماندهی فضا بزند. یکی از کارویژههای میدان سیاست سازماندهی فضا میباشد و این کار را از طریق ساختارسازی، نهادسازی، قانونگذاری، هنجارسازی، گفتمان سازی، هویتسازی و مشروعیتسازی انجام میدهد.
در این یادداشت تولید فضا از منظر سطح نظام جهانی مورد توجه میباشد. هر چند تمام سطوح جغرافیایی قدرت از سازوکارهای نسبتا مشابهای برای تولید فضا بهره میگیرند ولی در اینجا تولید فضا از منظر نظامجهانی مورد بررسی قرار میگیرد.
با پیروزی دول متفقین در جنگ جهانی دوم و تشکیل سازمان ملل میدان جدیدی از قدرت در سطح نظام جهانی شکل گرفت. به عبارتی بخشی از قدرت نظام جهانی به سازمان ملل از طریق نهادها واگذار گردید.
سازمان مللی که از طریق سازوکارهای خاصی مامور نظارت، پایش، کنترل و اعمال قدرت در سطح جهان گردید. در تمامی ابعاد وجودی زیست دولت- ملتها سازمان ملل میکوشد تا منافعی بر خلاف منافع کشورهای قدرتمند جهانی در دستور کار قرار نگیرد و یا حتی در صورت در دستور کار قرار گرفتن با موانع نهادی و حقوقی مواجه گردد.
سازمان ملل کوشیده است تا تمام ابعاد زیست جهانی را تحت پوشش قرار دهد. در بعد سیاسی کوشیده است تا اعضا دائم شورای امنیت از یک قدرت نهادی تحت عنوان حق وتو برخوردار گردند. حقی که فقط محدود به پنج کشور میباشد. حق وتو فرصت و فضایی را تولید میکند که چیزی بر خلاف منافع قدرتهای بزرگ جهانی تصویب نشود.
در بعد اقتصادی صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی تا سیاستهای مبتنی بر اقتصاد جهانی را در سرلوحه کار قرار دهند. در بعد حقوق دریاها تنگه های بینالمللی از حق عبور ترانزیتی برخوردار شدند امری که به نفع کشورهای قدرتمند میباشد. در بعد فرهنگی و حقوق بشر متناسب با فرهنگ غرب، در بعد آموزش قوانينی متناسب با انگارههای غربی و در بعد اجتماعی باز نهادهای متناسب با فرهنگ و ارزشهای اجتماعی غربی تدوین گردیده است.
نتیجهگیری؛ غرب به رهبری ایالاتمتحده آمریکا کوشیده است از طریق کنش در ابعاد مختلف دست به تولید فضا بزند. ایجاد سازمانها یکی از راههای تولید فضا در کنار شیوه تولید و بهره گیری از مزیتهای ژئوپلیتیکی میباشد.
در این بخش تلاش گردید تا به واکاوی تولید فضا در بعد نهادی و حقوقی پرداخته شود. سازمان ملل محصول پیروزی متفقین در دو جنگ جهانی است که با پوشش نهادی و حقوقی در کنار شیوه تولید سرمایهداری دست به تولید فضا میزند. درک سازوکارهای مختلف تولید فضا به ما کمک میکند تا روابط و مناسبات جهانی به صورت دقیق شناسايي و راهکارهای لازم برای مواجهه با آنها مورد توجه قرار گیرد.