نوبل ادبیات ۲۰۲۵؛ تقدیر از تاریکی و خرد
به گزارش افق سوم،آکادمی سوئد امسال نوبل ادبیات را به لازلو کراسناهورکای، نویسندهای مجارستانی با ذهنی تیز و نگاهی آخرالزمانی، اعطا کرد. انتخابی که بیش از هر چیز، تأییدی است بر قدرت هنر در مواجهه با فروپاشی و بینظمی جهان مدرن.
در بیانیه آکادمی آمده است که کراسناهورکای بهدلیل «آثار گیرا و آیندهنگرانهاش که در بحبوحهی وحشت آخرالزمانی، قدرت ماندگار هنر را یادآور میشوند» شایسته این جایزه شناخته شد. او نویسندهای است که فروپاشی را نه بهعنوان حادثهای بیرونی، بلکه بهمثابه وضعیتی درونی و فلسفی مینگرد.
کراسناهورکای، متولد ۱۹۵۴ در گیولا، با نخستین رمانش «تانگوی شیطان» (۱۹۸۵) به شهرت رسید؛ روایتی تیره از جامعهای روستایی در آستانه فروپاشی. این اثر دههها بعد الهامبخش فیلمی هفتساعته از بلا تار شد و نام نویسنده را در محافل ادبی جهان تثبیت کرد. رمان دیگر او، «مالیخولیای مقاومت»، جهان را همچون صحنهای از بیثباتی و زوال میبیند — موضوعی که به امضای فکری او بدل شده است.
در دنیایی که ادبیات اغلب به سوی سادگی و سرگرمی میل میکند، کراسناهورکای بر پیچیدگی پافشاری کرده است. نثر او با جملههایی طولانی، شتابناک و سرشار از اضطراب، ذهن خواننده را همچون جهان شخصیتهایش به مرز فروپاشی میبرد. او را با کافکا، گوگول و گاه ملویل مقایسه کردهاند، اما شاید بیش از همه، خودش باشد — نویسندهای که در ادبیات معاصر، یادآور تداوم سختجان تفکر در زمانهی آشوب است.
در زندگی شخصی نیز، او میان جهانها سرگردان بوده است: از مجارستان کمونیستی دهه ۸۰ تا برلین غربی، و از دشتهای مغولستان تا نیویورک، جایی که مدتی در آپارتمان آلن گینزبرگ اقامت داشت. این سرگردانی جغرافیایی و ذهنی، در آثارش نیز حضوری پررنگ دارد.
در سالهای اخیر، او برندهی جایزه منبوکر بینالمللی (۲۰۱۵) و جایزه ملی کتاب آمریکا (۲۰۱۹) شده بود. اکنون نوبل، نقطهی اوج مسیری است که با مقاومت در برابر جریانهای سادهانگارانه ادبی شکل گرفته است.
سال گذشته، هان کانگ از کره جنوبی بهخاطر «گیاهخوار» برنده نوبل شد. امسال، آکادمی با انتخاب کراسناهورکای، بار دیگر نشان داد که هنوز جایی برای ادبیات دشوار، تاریک و ژرف در جهان باقی مانده است.