علیه «کین‌توزی» و در ستایش مدارا

چند وقتی است که برخی از ایران‌گرایان و ایرانشهری‌ها نیز بر غیریت و برتری خود نسبت به اسلام‌گراها و چپ‌ها (مارکسیست‌ها) تأکیدی وافر دارند و فضا را آغشته به توهین و ناسزا کرده‌اند. اینان علاوه بر خصومت با نظام سیاسی، با هر مرام و اندیشه‌ی مخالف خود نیز دشمنی می‌کنند.

رویکرد برخی از این‌ افراد و گروه ها، رویکردی تبارگرایانه، نژادپرستانه و آنتاگونیستی است. هر فرد یا گروهی که اندک زاویه‌ای با روایت این‌ گروه از ایران داشته باشد، وی را برنمی‌تابند و با برچسب‌زنی، او را از دایره‌ی خودی‌ها بیرون کرده و به هر فرد یا گروهی که حکومت پهلوی را نقد کند، حمله می‌کنند.

از قضا متولیان امر هم چنین نگاهی دارند و در مخالفت با غیر همفکران خود روشی مشابه را اتخاذ کرده اند. ایشان در ایجاد چنین نگاهی در سطح جامعه بی تقصیر نیستند.

متولیان امر با غیرت‌سازی و با خطاهایی که داشته‌اند، در دو بُعد باعث کین‌توزی مخالفان شده‌اند: یکی، برخورد ناشایست(مانند گشت ارشاد) با دیگر شهروندانی که متفاوت می‌اندیشند و سبک زندگی و زیستشان با هنجارها و استانداردهای رسمی فرق دارد. و دیگری، تقسیم مواهب، مناصب و رانت‌ها میان خودی‌ها.

این‌ سیاست ها همه باعث کین‌توزی شده است. به تعبیر ماکس شلر در کتاب کین‌توزی، گاهی کین‌توزی از بی‌قدرتی و ناتوانی ناشی می‌شود. وقتی برخی شهروندان می‌بینند که زیست و تفکر متفاوت آنان به رسمیت شناخته نمی‌شود و از مواهب و امکانات توزیع‌شده توسط نظام سیاسی بی‌بهره‌اند یا بهره‌ای نابرابر دارند، نفرت وجودشان را می‌گیرد و منطق و عقلشان کور می‌شود و کار به جایی می‌رسد که با هر آنچه نظام سیاسی موافق است، مخالفت می‌کنند و حتی با اسرائیل هم‌ صدا گشته و علیه فلسطین مظلوم موضع می‌گیرند.

پیشنهاد این است که مدارا با شهروندان سرلوحه رفتار نظام سیاسی، موافقان و مخالفانش قرار گیرد. البته متولیان امر در اولویت هستند. براین اساس، باید «در قدرتان» الگویی برای «بر قدرتان» باشند. صبر و مدارای آنان با مخالفانشان بیشتر باشد تا کین‌توزی کاهش یابد و شهروندان نیز مدارا با دیگران را یاد بگیرند.

در ادبیات دینی هم بر رفق، مدارا و تساهل تأکید شده است. در این جا، پیش از مدارا، پذیرش تکثر حائز اهمیت است.
پذیرش تکثر بدین معناست که در مقام عمل و نظر، تمامی گروه‌های سیاسی و اجتماعی، تنوع و تکثر دیدگاه‌ها را بپذیرند و با پذیرش دیگری و گذر از تمایزگذاری میان دوست و دشمن، به وادی امن شهروندی، به مثابه‌ جمع دوستان، داخل شوند.

پس از پذیرش کثرت، باید به مقام مدارا و رواداری نائل آمد. توضیح این‌که در مقام کثرت‌گرایی و پلورالیسم، ما می‌پذیریم که راه‌حل پیشنهادی ما برای بهبود امور، بهترین و تنها راه‌حل نیست و لزوماً دیگران برای حل بحران‌ها به خطا نمی‌روند. در مرحله‌ای بالاتر و والاتر از پلورالیسم، ما نیاز به تمرین مدارا و رواداری داریم. به بیان ساده، مدارا یعنی با آن‌که من یقین دارم علاج مشکلات جامعه فقط در توشه‌ی من و هم‌کیشان من قرار دارد و دیگر نسخه‌ها شفابخش نیستند، اما اجازه می‌دهم که دیگران نیز در رفع موانع و مشکلات جامعه سهیم شوند.
بر این اساس و با عنایت به دو مقوله‌ی «کثرت‌گرایی» و «رواداری»، می‌توان امیدوار بود که در نهایت از دام کین‌توزی و فاشیسم رها شویم و بر مشکلات غلبه کنیم.