عمان؛ گذرگاه طلایی ایران در دل تحریمها
به گزارش افق سوم از العربی الجدید، روابط اقتصادی میان سلطنت عمان و ایران پس از آنکه تجارت دو کشور در پنجماهه نخست امسال به رکورد ۱.۱۵۳ میلیارد دلار رسید—رشد ۱۱ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته—رشد قابل توجهی داشته است. این آمارهای رسمی نشان میدهد که مسقط تا چه اندازه میتواند در سایه تحریمهای آمریکا علیه تهران، یک شراکت اقتصادی مؤثر با ایران ایجاد کند.
بر اساس ارزیابی منتشرشده در «ایران نیوز دیلی»، ارزش صادرات ایران به عمان از ۷۸۰ میلیون دلار عبور کرده است؛ افزایشی ۱۶ درصدی که بیانگر تقاضای قوی برای کالاهای ایرانی در بازارهای خلیج فارس و جهان است. بنا بر پیشبینی متخصصان تجارت، حجم مبادلات تجاری دو کشور تا پایان سال ایرانی (مارس ۲۰۲۶) ممکن است از ۲.۵ میلیارد دلار فراتر رود.
سیاست دیرینهٔ بیطرفی عمان، عامل کلیدی در توانایی مسقط برای حفظ روابط اقتصادی با تهران، علیرغم مخالفتهای آمریکا و برخی کشورهای منطقه است.
طبق دادههای مرکز ملی آمار و اطلاعات عمان، در هفتماهه نخست ۲۰۲۵، ارزش بازصادرات ایران از عمان به بازارهای آفریقا و آسیا به ۴۶۵ میلیون دلار رسید؛ یعنی ۱۸ درصد از مجموع بازصادرات سلطنت.
واشنگتن تاکنون از رویارویی مستقیم با عمان پرهیز کرده است؛ اما طبق تحلیلی در «عمان ابزرور»، راهبرد جدید آمریکا حاکی از احتمال افزایش فشار بر بانکها و شرکتهای عمانیِ طرف معامله با ایران است.
چشمانداز دیپلماتیک و توافقات
«نهاد اسماعیل» کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با «العربی الجدید»، میگوید روابط دیپلماتیک ممتاز میان عمان و ایران—در کنار نزدیکی جغرافیایی و توافقات مشترک دربارهٔ امنیت تنگه هرمز—مبنایی قدرتمند برای گسترش همکاری اقتصادی است.
او با تأکید بر اینکه رویکرد بیطرفانه و عملگرایانهٔ عمان این کشور را به میانجی قابل اعتماد میان ایران و غرب تبدیل کرده و مسیر همکاری تجاری، انرژی، کشاورزی، معدن و گردشگری را هموار کرده است، افزود: دادههای خبرگزاری ایرنا نشان میدهد حجم تبادل تجاری دو کشور در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۴ رشد ۱۶ درصدی داشته و در هفتماهه نخست امسال به ۸۶۵ میلیون دلار رسیده است و انتظار می رود حجم تجارت دوجانبه در آینده نزدیک تا ۲.۵ میلیارد دلار افزایش یابد و در بلندمدت حتی به ۲۰ میلیارد دلار برسد.
زیرساختهای لجستیکی پیشرفته در عمان و ایران
«عامر الشوبکی« کارشناس اقتصادی نیز در گفتوگو با «العربی الجدید» اظهار می کند: دو کشور بر تقویت همکاریهای صنعتی و تجاری مبتنی بر کانالهای غیرنفتی تمرکز دارند که آن را زیرساختهای پیشرفته—بهویژه بندر دقم و مناطق آزاد—پشتیبانی میکند.
به گفتهٔ او، موازنهٔ تجاری بهویژه با رشد ۱۵۲ درصدی عملیات بارگیری در بندر دقم در سال ۲۰۲۴، در حال گسترش تدریجی است و عمان بهطور فزایندهای به محور لجستیکی و مرکز بازصادرات در اقیانوس هند تبدیل میشود.
همچنین حجم محمولهها در خط کشتیرانی مستقیم بین بندر صحار عمان و بندر عباس ایران ۹۴ درصد افزایش یافته است. با این حال، این همکاری همچنان تحت محدودیتهای جدی تحریمهای آمریکا قرار دارد؛ تحریمهایی که پس از بهروزرسانی دستورالعملهای وزارت خزانهداری در آوریل گذشته برای مقابله با دور زدن تحریمهای نفتی شدت یافته است.
به گفتهٔ شوبکی، لغو ناگهانی معافیت تاریخی بندر چابهار—که برای اهداف بشردوستانه اجازه فعالیتهایی محدود را میداد—نشاندهنده حساسیت فزاینده واشنگتن نسبت به هرگونه مسیر کاهشدهنده فشار تحریمهاست.
در این شرایط، پروژههای انرژی فرامرزی مانند خط لوله گاز ایران–عمان همچنان نمادین و وابسته به شرایط سیاسی باقی میماند.
با این وجود، عمان میتواند شرکتهای ایرانی غیرمشمول تحریم را در مناطق آزاد خود جذب کند؛ بهویژه در فعالیتهای تعمیرات، مونتاژ سبک و صادرات مجدد به بازارهای ثالث، البته با رعایت دقیق نظارت بانکی و قانونی.
شوبکی تأکید میکند که عمان باید از هرگونه فعالیت مرتبط با نفت، پتروشیمی و حملونقل مربوط به آنها دوری کند؛ چراکه اینها «خطوط قرمز» آمریکا هستند.
او نتیجه میگیرد که عمان میتواند یک شراکت اقتصادی معتبر با ایران ایجاد کند—به شرط پایبندی کامل به مقررات بینالمللی، تمرکز بر بخشهای غیرحساس، و تقویت نقش بنادر و مناطق آزاد. چنین شراکتی، حتی اگر تدریجی، به تنوعبخشی اقتصاد عمان و گسترش بازارهای آن کمک میکند.