جهاد، تلاش آگاهانه برای دفاع از کرامت انسانی است

 علی‌اصغر خندان، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع) در گفت‌وگو با خبرنگار افق سوم، با نقد برداشت‌های سطحی از مفهوم جهاد اظهار داشت: جهاد در اصل، یک تلاش آگاهانه، مسئولانه و هدف‌مند است. این مفهوم ریشه در یک نوع خاص از آگاهی دارد که در آن فرد نه‌تنها با ابزارهای حسی و ظاهری، بلکه با نگاهی عقلانی و بصیرت درونی، حقیقت را می‌شناسد.

وی افزود: وقتی از جهاد صحبت می‌کنیم، در واقع از یک حرکت پویا حرف می‌زنیم که هدفش برقراری عدالت، جلوگیری از ظلم و صیانت از کرامت انسان است. این تلاش می‌تواند در جبهه‌های مختلفی صورت بگیرد؛ از مبارزه با نفس و اصلاح درونی گرفته تا دفاع در برابر هجمه‌هایی که اصلِ انسانیت و حق‌طلبی را نشانه رفته‌اند.

جهاد؛ سبکی از زندگی برای دفاع از حق

خندان در پاسخ به این پرسش که نقش دفاع در زندگی روزمره و مواجهه با ظلم چیست؟، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین وجوه این نگاه، مشروعیت بخشیدن به دفاع در تمامی سطوح است. هرگاه شخصی در برابر ستمی که به او یا جامعه‌اش روا داشته می‌شود، با آگاهی و مسئولیت می‌ایستد، در واقع او در حال انجام یک نوع جهاد است.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به جایگاه والای ایستادگی در مسیر حق، خاطرنشان ساخت: کسی که در مسیر دفاع از حقیقت و برای رهایی از بند ظلم، جان خود را به خطر می‌اندازد و فداکاری می‌کند، جایگاهی در حد و اندازه یک شهید پیدا می‌کند؛ چرا که عمل او دیگر صرفاً یک عکس‌العمل غریزی برای حفظ بقا نیست، بلکه یک انتخاب آگاهانه برای حمایت از عدالت و کرامت است.

وی تأکید کرد: جهاد، یک سبک زندگی است که در آن، فرد اجازه نمی‌دهد حقِ او یا دیگران پایمال شود و در این راه، از هیچ کوششی فروگذار نمی‌کند. این نگاه، مفهوم دفاع را از دایره محدود درگیری‌های صرفاً نظامی خارج کرده و به متن زندگی و حقوق اساسی انسان‌ها می‌آورد.

ریشه سوءتفاهم‌ها؛ جداسازی مفاهیم از نظام کلی اندیشه

این استاد دانشگاه در ادامه، دلیل اصلی برداشت‌های نادرست از جهاد را چنین تبیین کرد: دلیل اصلی این سوءتفاهم‌ها، جداسازی مفاهیم از نظام کلی اندیشه است. ما گاهی عادت کرده‌ایم مسائل را به‌صورت جزیره‌ای و جدا از هم بررسی کنیم. برای درک صحیح جهاد، باید آن را در کنار سایر آموزه‌های مرتبط، مثل اهداف تربیتی اسلام، جایگاه معرفت عقلانی و کرامت ذاتی انسان قرار دهیم.

خندان با تأکید بر ضرورت نگاه سیستمی به آموزه‌های دینی افزود: اگر احکام دینی را بدون توجه به این چارچوب کلی و بدون در نظر گرفتن غایت و هدف نهایی دین تفسیر کنیم، طبیعی است که به برداشت‌های سطحی یا حتی خشن برسیم. ما نیازمند نگاهی هستیم که در آن وحی و عقل با هم همراه می‌شوند.

وی در پایان با اشاره به هدف غایی دین، گفت: دین صرفاً مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های پراکنده نیست، بلکه یک منظومه معرفتی است که هدف غایی آن، رشد و کمال انسانی است. جهاد ابزاری برای نابودی نیست، بلکه ابزاری برای حفاظت از فضای رشد و بالندگی انسان است. باید از سطح شناخت حسی و ظاهری فراتر رفت و به عمق پیام‌های دینی نفوذ کرد تا متوجه شویم که تمامی این دستورات، از جمله جهاد، در نهایت برای این است که انسان بتواند در فضایی عادلانه، آزاد و مبتنی بر کرامت، به حقیقت خود دست یابد.

انتهای پیام/